Kedi Kısırlaştırmak Günah mı? Diyanet'in Fetvası ve Mezheplerin Görüşü

Bu soruyu soran insan genelde ikiye bölünmüş durumda oluyor: bir yanda sokakta gördüğü yavru kediler, öbür yanda içine sinmeyen bir his. İnternette arayınca da işler karışıyor, çünkü aynı fetva hakkında birbirine zıt başlıklar atılmış durumda.

Aşağıda kimsenin yerine hüküm vermeden, kaynağın ne dediğini olduğu gibi aktarıyoruz.

Kısa cevap

Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu'nun konuyla ilgili fetvası şartlı bir cevap veriyor:

Yani "günah mı, değil mi" sorusunun tek kelimelik cevabı yok. Cevap, neden yaptırdığınıza bağlı.

Fetva Din İşleri Yüksek Kurulu'na ait ve 15 Şubat 2018 tarihli. Kurulun kendi sitesinde (kurul.diyanet.gov.tr) "Hayvanların kısırlaştırılması caiz midir?" başlığıyla yayımlanmış durumda; metinde klasik fıkıh kaynaklarından el-Fetâvâ'l-Hindiyye ve el-Hidâye'ye atıf yapılıyor.

• Meşru bir sebep yokken hayvanın üreme özelliğini ortadan kaldırmak uygun görülmüyor.
• Meşru bir sebep ve toplum menfaati varsa, sokak kedilerinin ve köpeklerinin nüfusunu kontrol altına almak için kısırlaştırmada dinî bir sakınca görülmüyor. Kurul bu şarta "ekolojik dengeyi bozmamak" kaydını da ekliyor.

Kafaların karışmasının sebebi: aynı fetva, zıt başlıklar

Bu konu gündeme geldiğinde gazeteler aynı fetvayı haber yaptı ama başlıkları birbirini tuttu demek zor. Bir kısmı "Hayvanların kısırlaştırılması caiz değil" diye verdi, bir kısmı "Diyanet caiz dedi" diye.

İkisi de fetvanın yarısını alıp öbür yarısını bırakmış oluyor. Çünkü metin iki parçalı: sebepsizse olmaz, meşru sebep varsa olur. Başlığa sadece birinci yarı konunca "haram" çıkıyor, sadece ikinci yarı konunca "serbest" çıkıyor.

Bir başlığa bakıp karar vermek yerine metnin tamamını okumak gerekiyor. Zaten bu yazının yazılma sebebi de bu.

Klasik fıkıhta durum: tek bir görüş yok

Bu mesele yeni değil. Hayvanların iğdiş edilmesi (hadım edilmesi) klasik kaynaklarda tartışılmış ve mezhepler aynı noktada buluşmamış.

Tartışmanın çıkış noktası bir rivayet: Abdullah b. Ömer'den gelen habere göre Hz. Peygamber atların ve diğer hayvanların iğdiş edilmesini yasaklamıştır.

Bu rivayetin nasıl anlaşılacağı konusunda âlimler ayrılıyor:

Türkiye'de ağırlıklı olarak Hanefî fıkhı takip edildiği için pratikte en çok karşılaşılan ölçüt Hanefî ölçütü oluyor: fayda var mı, zarar önleniyor mu? Diyanet'in fetvasındaki mantık da buna oturuyor.

• Hanefî mezhebi: Atlar konusunda iki ayrı rivayet var. Diğer hayvanlar için ise ölçü net: bir fayda sağlamak veya bir zararı önlemek maksadıyla yapılıyorsa caiz, aksi hâlde haram.
• Şâfiî mezhebi: Nevevî'nin naklettiğine göre eti yenmeyen hayvanların iğdiş edilmesi haram; eti yenenlerde küçükken caiz, büyüdükten sonra haram.
• Mâlikî mezhebi: Kurtubî, besi gibi bir fayda söz konusuysa bazı âlimlerin caiz gördüğünü aktarıyor, farklı görüşleri de naklediyor.
• Hanbelî mezhebi: Bir görüşe göre semizlemeleri için koçların iğdiş edilmesi caiz, bir başka görüşe göre mekruh.

İki tarafın gerekçesi

Meseleyi anlamak için iki tarafın da neye dayandığını bilmek gerekiyor.

Karşı çıkanlar üç şey söylüyor: bu işlem hayvana eziyettir, Allah'ın yarattığı şekli değiştirmektir ve tabii dengeyi bozar.

Caiz görenler ise şunu söylüyor: yasaklayıcı rivayetler, hayvana sırf eziyet olsun diye veya Câhiliye âdeti olarak yapılan uygulamaya yönelik olabilir. Meşru bir yarar sağlanıyorsa durum farklıdır.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta şu: iki taraf da "hayvana eziyet edilmemeli" noktasında aynı fikirde. Ayrıldıkları yer, kısırlaştırmanın eziyet mi yoksa daha büyük bir eziyeti önleyen bir işlem mi olduğu.

"Meşru fayda" pratikte ne demek

Fetvadaki şart soyut duruyor ama sahadaki karşılığı somut. Kısırlaştırılmayan bir dişi kedi yılda iki ya da üç kez doğurabiliyor ve her batında ortalama dört yavru oluyor. Bu yavruların sokakta hayatta kalma oranı düşük; açlık, soğuk, trafik ve hastalık çoğunu alıyor.

Yani uygulamada seçenekler "kısırlaştırmak" ile "hiçbir şey olmaması" arasında değil. Seçenekler şunlar:

Diyanet'in fetvasında geçen "toplum menfaati" ve "ekolojik denge" ifadelerinin işaret ettiği durum tam olarak bu. Kararı siz vereceksiniz ama tabloyu eksiksiz görmekte fayda var.

Kısırlaştırmanın tıbbi tarafını, hangi yaşta yapıldığını ve ameliyat sonrası bakımı kedi ve köpek kısırlaştırma rehberimizde ayrıntılı anlattık.

• Kısırlaştırmak
• Ya da her yıl, yaşama şansı düşük yeni yavrular

Ev kedisi ile sokak kedisi arasında fark var mı

Fetva metninde sokak hayvanlarının nüfus kontrolü açıkça geçiyor. Ev hayvanları içinse "toplum menfaati gereği" ifadesi kullanılıyor.

Ev kedisi açısından akla gelen soru şu oluyor: dışarı çıkmayan, başka kediyle temas etmeyen bir kedide "meşru fayda" ne?

Bu noktada cevap tek değil ve kişinin durumuna göre değişiyor. Kimileri kedinin kızgınlık dönemindeki stresini, kaçma ve kaybolma riskini, dişilerde ileri yaşta görülen rahim iltihabı ve meme tümörü riskini fayda olarak sayıyor. Kimileri ise dışarıyla teması olmayan bir hayvanda bu gerekçelerin yeterli olmadığı kanaatinde.

Kendi kedinizin durumu için net bir cevap istiyorsanız bunu bir müftülüğe sormak en doğrusu. Sebebinizi anlatıp soracağınız için alacağınız cevap da size özel olur.

Sık sorulan: kısırlaştırılmış hayvan kurban edilir mi?

Bu soru ayrı bir konu ama hemen yanında sorulduğu için değinelim: iğdiş edilmiş hayvanların kurban edilmesi bütün mezheplerce caiz görülmüştür. Bu noktada bir ihtilaf yok.

Masraf tarafı: belediyeler ücretsiz yapıyor

Dinî tarafı bir yana, çoğu kişinin ikinci sorusu maliyet oluyor. Resmi veteriner tarifesinde dişi kedi kısırlaştırması 10.000 TL, erkek 7.500 TL civarında ve üstüne muayene ücreti ekleniyor.

Ama bu rakamı ödemek çoğu durumda gerekmiyor: belediyelerin büyük kısmı sokak hayvanları için ücretsiz kısırlaştırma yapıyor. İlçe belediyenizin veteriner işleri müdürlüğünü aramanız yeterli.

Rakamların tamamını ve hangi kalemin nereden çıktığını kedi masrafı ve aşı fiyatları yazımızda resmi tarifeye dayandırarak yazdık.

Nereye sormalı

Bu yazı bir fetva değil. Biz veteriner de müftü de değiliz; yaptığımız şey kaynakları bir araya getirip aktarmak.

Kendi durumunuz için bağlayıcı bir cevap istiyorsanız:

Hayvanınızın tıbbi durumu için de kendi veteriner hekiminize danışın; yaş, kilo ve sağlık geçmişi kararı değiştirebilir.

• Alo Fetva 190 hattını arayabilirsiniz.
• Bulunduğunuz ilin müftülüğüne gidip sorabilirsiniz.
• Diyanet Din İşleri Yüksek Kurulu'nun fetva sitesinden (kurul.diyanet.gov.tr) konuyla ilgili metni kendiniz okuyabilirsiniz.

Son söz

Bu sayfayı "günah" diye arayıp bulduysanız muhtemelen vicdanınızla bir hesaplaşma içindesiniz. O yüzden şunu net yazalım: kaynaklar bu meselede tek bir cevapta birleşmiyor ve Diyanet'in cevabı da şarta bağlı.

Karar sizin. Bizim yapabileceğimiz, kararı eksik bilgiyle vermenizi engellemek.

Yuva arayan kedileri görmek isterseniz ücretsiz kedi sahiplendirme ilanlarına göz atabilirsiniz; ilanların bir kısmı zaten kısırlaştırılmış hayvanlar.