Yasal çerçeve
5199 Sayılı Hayvanları Koruma Kanunu — Sahiplendirmenin Yasal Çerçevesi
Türkiye’deki sokak hayvanı koruma ve sahiplendirme süreçlerinin yasal temeli olan 5199 sayılı kanun, 2004’te yürürlüğe girdi ve 2021 değişiklikleriyle önemli güncellemeler aldı. Bu rehberde mikroçip, kısırlaştırma ve sahiplendirme yükümlülükleri açıklanıyor.
5199 Sayılı Kanun Neyi Düzenler?
5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu, Türkiye’de hayvanların korunması, sahiplenilmesi, bakımı, hastalıklarından korunması, kötü muamelenin önlenmesi ve sokak hayvanları için belediye sorumluluklarını düzenleyen temel yasadır. Kanun 2004’te yayımlanmış, 2021 değişiklikleriyle suçlara uygulanan yaptırımlar belirgin biçimde sertleştirilmiştir.
Kanun, evcil hayvanları (kedi, köpek, kuş, balık, kemirgen, sürüngen vb.), çiftlik hayvanlarını ve sokak hayvanlarını kapsar. Ev hayvanı sahibinin sorumluluğu, satılık vs ücretsiz sahiplendirme ayrımı, mikroçip ve kayıt zorunluluğu, kısırlaştırma teşviği ve hayvana karşı işlenen suçlar bu kanunda tanımlanmıştır.
Mikroçip Zorunluluğu ve Sahiplendirme Süreci
2021 değişiklikleriyle birlikte sahipli kedi ve köpekler için mikroçip uygulaması yasal zorunluluk haline geldi. Mikroçip belediye veteriner hekimlikleri veya özel kliniklerde takılır ve T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı sisteminde merkezi olarak kayıt altına alınır. Mikroçip, hayvanın sahibini ve aşı bilgisini ömür boyu izlemeyi mümkün kılar.
Sahiplendirme sırasında mikroçip kaydının yeni sahibe transferi yapılır; aşı takvimi (özellikle kuduz aşısı) tamamlanır. Bu süreç ücretsiz veya çok düşük ücretle belediye veteriner hekimliği üzerinden yürütülür. Mikroçipsiz hayvan sahipleri için belediyeler kademeli olarak idari para cezası uygulayabilir.
Hayvana Karşı İşlenen Suçlar ve Yaptırımlar
2021 değişiklikleriyle birlikte hayvanlara karşı şiddet, eziyet ve cinsel istismar suçları için hapis cezası ve para cezası yaptırımları belirgin biçimde sertleştirildi. Kasten öldürme 6 aydan 4 yıla kadar hapis cezası, eziyet 1 yıla kadar hapis ve para cezası içerebilir. Sahipli hayvanın terketilmesi, ihmali, yetersiz bakım gibi davranışlar da idari para cezası kapsamındadır.
Toplu hayvan ölümlerine sebebiyet veren davranışlar (zehirleme, yangın, kasıtlı saldırı vb.) ağır yaptırımlara tabidir. Şikayet süreci kolluk kuvvetleri veya belediye zabıtası üzerinden başlatılır. Şahit olduğunuz herhangi bir kötü muamele için belediye 153 hattı veya doğrudan polise başvurabilirsiniz.
Belediyelerin Sorumluluğu ve Sokak Hayvanı Politikaları
Kanun, belediyeleri sokak hayvanlarının bakımı, beslenmesi, kısırlaştırılması ve sahiplendirilmesinden sorumlu kılar. Bunun için belediye barınakları, mobil kısırlaştırma ekipleri ve sahiplendirme programları yürütülür. Pek çok büyükşehir belediyesi düzenli sahiplendirme etkinlikleri ve barınak ziyaretleri organize eder.
Pet Fellas üzerinde paylaşılan bazı sokak hayvanı ilanları, belediye barınakları veya gönüllü dernekler tarafından desteklenir. Bu hayvanlar genellikle mikroçipli, aşılı ve kısırlaştırılmış olarak sahiplendirilir. Belediye barınağından sahiplendirme yasal sürecin en kolay yürütüldüğü yoldur ve etik olarak en güçlü tercihtir.
Sık Sorulan Sorular
Sık Sorulan Sorular
5199 sayılı kanun nedir?
2004’te yürürlüğe giren Hayvanları Koruma Kanunu; sokak hayvanları, sahipli hayvanlar, kötü muamele, mikroçip ve sahiplendirme süreçlerinin yasal çerçevesidir. 2021’de yaptırımlar sertleştirildi.
Mikroçip zorunlu mu?
Evet. Sahipli kedi ve köpekler için yasal zorunluluktur. Belediye veteriner hekimlikleri veya özel kliniklerde takılır; merkezi sisteme kaydedilir.
Hayvana eziyet eden birini şikayet edebilir miyim?
Evet. Belediye zabıtası (153), polis veya jandarmaya doğrudan başvurabilirsiniz. 2021 değişiklikleriyle yaptırımlar belirgin biçimde sertleştirildi.
Sokak hayvanını besleyenler suç işliyor mu?
Hayır. Sokak hayvanlarının beslenmesi, mama bırakılması veya su sağlanması yasal olarak korunan davranışlardır; aksine teşvik edilir.