Hayvana Kötü Muamele ve Şiddet: Nereye, Nasıl Şikâyet Edilir?

Bir hayvana kötü muamele edildiğine tanık olduğunuzda ne yapacağınızı bilmek, o hayvanın hayatını kurtarabilir. Türkiye'de bu konudaki hukuk 2021'de köklü biçimde değişti: hayvana yönelik bazı fiiller artık idari para cezası değil, hapis cezası gerektiren suç.

Aşağıda hangi fiilin ne sonuç doğurduğunu ve şikâyetin nasıl yapılacağını anlatıyorum.

2021'de ne değişti

13 Temmuz 2021'de yürürlüğe giren 7332 sayılı Kanun, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu'nda önemli değişiklikler yaptı.

En kritik iki değişiklik şunlar:

Ayrıca kanunun 14. maddesindeki yasaklar listesine yeni bentler eklendi: hayvanlara işkence yapmak veya acımasız ve zalimce muamelede bulunmak, hayvanlara cinsel saldırıda bulunmak, ve ev hayvanını terk etmek.

• 5199 sayılı Kanuna "Adli cezalar" başlıklı 28/A maddesi eklendi ve bazı fiiller hapis cezası gerektiren suç hâline getirildi.
• Türk Ceza Kanunu'nun 151. maddesinin ikinci fıkrası yürürlükten kaldırıldı. Bu fıkra, sahipli hayvanı öldürmeyi "mala zarar verme" kapsamında düzenliyordu. Artık hayvana yönelik fiiller kendi başına suç olarak düzenlenmiş durumda.

Hangi fiil hangi cezayı gerektirir

5199 sayılı Kanunun 28/A maddesine göre:

Bu fiiller dışında kalan pek çok ihlal ise kanunun 28. maddesindeki idari para cezalarına tabidir. Örneğin hayvanın sahiplenilmesi ve bakımıyla ilgili yükümlülüklere uymamak idari para cezası gerektirir.

İdari para cezası tutarları her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenir. Güncel tutar için başvuru yaptığınız kurumdan teyit alın.

• Nesli yok olma tehlikesi altında olan bir hayvanı öldürmek: bir yıldan beş yıla kadar hapis
• Bir hayvan neslini yok etmek: beş yıldan on yıla kadar hapis
• Bir ev hayvanını veya evcil hayvanı kasten öldürmek: altı aydan dört yıla kadar hapis
• Hayvanlara cinsel saldırıda bulunmak veya tecavüz etmek: altı aydan üç yıla kadar hapis ve yüz günden az olmamak üzere adli para cezası
• Bir ev hayvanına veya evcil hayvana işkence etmek ya da acımasız ve zalimce muamelede bulunmak: altı aydan üç yıla kadar hapis

Cezanın iki katına çıktığı hâl

Kanun, bazı kişiler bakımından ağırlaştırıcı bir düzenleme getirir. Fiilin veteriner hekim, veteriner sağlık teknisyeni, hayvan koruma gönüllüsü, hayvan koruma derneği veya vakfı üyesi ya da hayvanlara bakmak veya onları korumakla görevlendirilen kişiler tarafından işlenmesi durumunda verilecek ceza iki kat artırılarak uygulanır.

Nereye başvurulur

Durumun aciliyetine göre başvuru yeri değişir.

Hayvan o anda tehlikedeyse veya fiil devam ediyorsa:

Fiil işlenmiş ve failin cezalandırılmasını istiyorsanız:

İdari yaptırım ve denetim gereken hâllerde:

Hayvan hakları dernekleri ve federasyonları süreçte size yol gösterebilir, bazı dosyalara müdahil olabilir.

• 155 Polis İmdat veya 156 Jandarma
• Olay yerinden ayrılmayın, kolluk gelene kadar güvenli mesafede kalın.
• Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunun. Dilekçenizi ilgili adliyenin nöbetçi savcılığına elden verebilir veya UYAP üzerinden gönderebilirsiniz.
• Kolluk birimine (polis merkezi veya jandarma) da başvurabilirsiniz; başvurunuz savcılığa iletilir.
• İl veya ilçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, 5199 sayılı Kanun kapsamında idari para cezası uygulamaya yetkili birimdir.
• Sahipsiz hayvanların bakımı, toplanması ve rehabilitasyonu belediyelerin görev alanındadır; belediyenin veteriner işleri müdürlüğüne başvurabilirsiniz.
• CİMER üzerinden yazılı başvuru yapabilirsiniz; başvurunuz ilgili kuruma yönlendirilir ve yazılı yanıt hakkınız doğar.

Delil nasıl toplanır

Şikâyetin sonuç vermesi büyük ölçüde delile bağlıdır.

• Görüntü ve ses kaydı alın. Tarih ve saat bilgisi görünüyorsa değeri artar.
• Olay yerini ve hayvanın durumunu fotoğraflayın.
• Tanık varsa iletişim bilgilerini alın.
• Hayvan yaralıysa en yakın veteriner hekime götürün ve rapor isteyin. Veteriner raporu bu dosyalarda en güçlü delillerden biridir.
• Çevredeki güvenlik kameralarının konumunu not edin; kayıtlar kısa sürede silinebildiği için başvuruyu geciktirmeyin.
• Başvurunuzun kayıt numarasını mutlaka alın ve saklayın.

Suç duyurusu dilekçesinde ne olmalı

• Başvuran ad soyad, T.C. kimlik numarası, adres ve iletişim bilgisi
• Olayın tarihi, saati ve açık adresi
• Olayın nasıl gerçekleştiğinin sade ve kronolojik anlatımı
• Şüphelinin bilinen kimlik veya eşkâl bilgisi
• Sunulan deliller listesi (fotoğraf, video, veteriner raporu, tanık)
• Talep: şüpheli hakkında soruşturma başlatılması ve kamu davası açılması

Sık yapılan hatalar

• Sadece sosyal medyada paylaşıp resmî başvuru yapmamak. Paylaşım soruşturma başlatmaz.
• Delil toplamadan başvurmak.
• Kamera kayıtları silindikten sonra harekete geçmek.
• Başvuru kayıt numarasını almamak ve süreci takip etmemek.
• İdari makama yapılması gereken başvuruyu savcılığa, savcılığa yapılması gerekeni belediyeye yapıp sonucu beklemek.

Önemli uyarı

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Ceza miktarları ve idari para cezaları mevzuat değişiklikleriyle güncellenebilir; yazıdaki bilgiler 5199 sayılı Kanun ve 7332 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler esas alınarak hazırlanmıştır. Somut bir olayla karşılaştıysanız bir avukata danışın.