5199 Sayılı Kanun ve Hayvan Sahibinin Yasal Yükümlülükleri

5199 Sayılı Hayvanları Koruma Kanunu özeti

24 Haziran 2004 tarihinde yürürlüğe giren 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu, Türkiye'nin hayvan refahı mevzuatının temelini oluşturur. Bu kanun hayvan sahibinin yükümlülüklerini, sokak hayvanlarının korunmasını ve hayvan istismarına ilişkin cezai yaptırımları düzenler.

14 Temmuz 2021 tarihinde 7332 sayılı kanunla yapılan kapsamlı değişiklikle hayvan sahipliği daha sıkı kurallara bağlandı: mikroçip zorunluluğu, sokak hayvanı sahiplendirmesinde kısırlaştırma zorunluluğu, hayvan istismarı için hapis cezaları, "tehlikeli ırk" yasakları ve cinsel saldırı için ağırlaştırılmış cezalar kanunlaştı.

Mikroçip ve kayıt zorunluluğu

Yasaya göre tüm evcil hayvanlar mikroçiplenerek veteriner bilgi sistemine kaydedilmek zorundadır. Mikroçip pirinç tanesi büyüklüğünde bir kimlik chipidir; ense bölgesine deri altı uygulanır ve hayvanın sahibi, sağlık geçmişi gibi bilgileri içerir.

Mikroçip uygulaması belediye veteriner hekimleri tarafından ücretsiz veya özel klinikler tarafından 200-500 TL ücretle yapılır. Sahiplendirme sonrası 30 gün içinde mikroçip takılması zorunludur.

Mikroçipsiz hayvan ile tespit edilen sahiplere kanun gereği 14.500 TL idari para cezası uygulanır (2024 itibarıyla). Ayrıca evcil hayvanın sahibinin tespit edilememesi durumunda hayvan barınağa götürülür.

Kısırlaştırma yükümlülüğü

Sokak hayvanlarından sahiplenilen kedi ve köpekler için kısırlaştırma yasal zorunluluktur. 7332 sayılı kanun değişikliğinden sonra bu zorunluluk daha sıkı uygulanır. Belediye veterinerlik hizmetleri sokak hayvanları için kısırlaştırma işlemini ücretsiz yapar.

Bireysel evcil hayvan sahipleri için kısırlaştırma şu an yasal zorunluluk değil ancak hayvan refahı, popülasyon kontrolü ve sağlık avantajları nedeniyle veterinerlik kuruluşları tarafından şiddetle önerilir.

Kısırlaştırma işlemi standart anestezi altında yapılan ufak bir operasyondur. Risk düşüktür; hayvanın iyileşme süresi 7-10 gündür. Özel klinikte ücret 1.500-3.500 TL arasıdır.

Yasaklı ırklar

7332 sayılı kanun değişikliğiyle bazı köpek ırklarının Türkiye'de sahiplenilmesi yasaklandı. Bu ırklar: Pitbull, Dogo Argentino, Fila Brasileiro, Tosa Inu, Amerikan Bully.

Bu ırklara sahip olanlar yasanın yürürlüğe girdiği tarihten sonra 6 ay içinde belediyeye bildirmek zorundaydı. Mevcut köpekler kısırlaştırılıp mikroçiplenerek tutulabilir ancak yeni sahiplenme veya satış yasaktır.

Pet Fellas platform politikası olarak bu yasaklı ırklara ait ilanları yayınlamaz. İhlal tespit edildiğinde ilan kaldırılır ve hesap askıya alınır.

Hayvan istismarı için cezai yaptırımlar

Hayvan istismarı, dövme, yaralama, öldürme veya işkence yapma 6 aydan 4 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır (TCK 151 ve 7332 sayılı kanun değişiklikleri).

Cinsel saldırı niteliğindeki davranışlar ağırlaştırılmış cezayla 6 yıla kadar hapis cezası gerektirir. Ayrıca para cezaları katmer katmer artırılır.

Hayvan dövüşü düzenleyenler ve katılanlar 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası alır. Bahis söz konusu olduğunda ceza ağırlaştırılır.

Hayvan istismarı tespit edildiğinde 155 (polis) veya 156 (jandarma) numaralarına bildirilebilir. Yerel belediye hayvan barınağı veya gönüllü dernekler (HAYTAP başta olmak üzere) hukuki destek sağlar.

Sahiplenenin diğer yükümlülükleri

Hayvanı yıllık olarak veteriner kontrolüne götürmek, aşı takvimini takip etmek, hijyen ve barınma koşullarını sağlamak, beslenme ve su erişimini güvence altına almak temel yükümlülüklerdir.

Apartman içinde evcil hayvan barındırma 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamında genelde serbesttir ancak yönetim planı kontrol edilmelidir. Komşulara rahatsızlık verecek davranışların (sürekli havlama, kötü koku) engellenmesi sahibin sorumluluğundadır.

Hayvanın dışarı çıkarılması (özellikle köpekler için) tasma, ağızlık (gerektiğinde) ve dışkı toplama yükümlülüklerine tabidir. Pek çok belediye köpek parkları haricinde köpeklerin tasmasız dolaşmasını yasaklar.