Köpek Isırdı, Ne Yapmalı? İlk Müdahale, Kuduz Aşısı ve Yasal Haklarınız

Bu yazıyı muhtemelen olay yeni olmuşken, telaşla okuyorsunuz. O yüzden sıralama önemli: önce ne yapacağınız, sonra hukuk.

Kısa cevap

• Yarayı hemen, en az 10 dakika boyunca bol sabunlu suyla yıkayın. Bu tek başına kuduz riskini ciddi biçimde düşürüyor.
• Sağlık kuruluşuna gidin. Yaranın küçüklüğüne bakıp kendi başınıza karar vermeyin.
• Kuduz ve tetanoz değerlendirmesini hekim yapar, siz değil.
• Köpeğin sahibi varsa tazminat hakkınız var, sahipsizse muhatap belediyedir.
• Kanıt toplayın. Fotoğraf, tanık, yer ve saat. Sonradan toplanamıyor.

İlk on dakika: yarayı yıkayın

Bu yazının en önemli cümlesi burada: kuduz virüsü yara bölgesinde bir süre kalır ve sabun bu virüsün zarfını parçalar.

Kanama şiddetliyse önce kanamayı durdurun: temiz bezle doğrudan bastırın ve bölgeyi kalp seviyesinin üstünde tutun.

• Yarayı akan su altında 10 dakika tutun, saymadan "yeterli" demeyin
• Bol sabun kullanın, köpürtün
• Ovalamaktan çekinmeyin, dokuyu temizlemek gerekiyor
• Varsa üzerine povidon iyot uygulayın
• Yarayı kapatıp mühürlemeyin, temiz bir bezle hafifçe örtün

Sonra hastaneye

Yaranın büyüklüğü yanıltıcıdır. Küçük bir delik yarası, geniş bir sıyrıktan daha riskli olabilir çünkü virüs ve bakteri derine taşınmıştır.

Hastanede şunlar değerlendirilir:

Köpek ısırıklarında yara çoğu zaman hemen dikilmez, çünkü kapatmak enfeksiyonu içeride hapsedebilir. Bu kararı hekim verir.

• Kuduz riski ve gerekiyorsa aşı, bazı durumlarda immünglobulin
• Tetanoz durumu — son aşınızın üstünden beş yıl geçtiyse tekrar gerekebilir
• Enfeksiyon riski ve gerekiyorsa antibiyotik
• Yaranın dikilip dikilmeyeceği

Kuduz riski nasıl değerlendiriliyor

Türkiye'de kuduz hâlâ görülüyor ve değerlendirme temas kategorisine göre yapılıyor. Kabaca:

Hangi kategoriye girdiğinizi hekim belirler. Doz şeması da kişiye ve duruma göre değişiyor, internette okuduğunuz şemayı kendinize uygulamayın — Sağlık Bakanlığı'nın güncel Kuduz Profilaksi Rehberi esas alınıyor.

Şu durumlarda risk kesin olarak artar: hayvan kaçtıysa, bulunamıyorsa, öldüyse veya hastalık belirtisi gösteriyorsa.

• Kategori 1: Hayvana dokunmak, beslemek, sağlam derinin yalanması. Profilaksi gerekmez.
• Kategori 2: Kanamasız küçük sıyrık veya çiziklerle derinin hafifçe zedelenmesi. Aşı uygulanır.
• Kategori 3: Deriyi zedeleyen ısırık ve tırmalama, mukoza teması, baş-boyun-parmak ucu gibi bölgelerdeki yaralanmalar. Aşıya ek olarak kuduz immünglobulini uygulanır.

Sahipli köpekse: 10 gün kuralı

Isıran köpeğin sahibi belliyse ve hayvan aşılıysa, köpek 10 gün gözlem altında tutulur. Köpek bu süre boyunca sağlıklı kalırsa ısırık anında kuduz bulaştırmamış demektir.

Bu yüzden sahibinin bilgilerini almak sadece hukuki değil, tıbbi olarak da önemli. Köpeğin aşı karnesinin fotoğrafını isteyin.

Hukuki taraf: kim sorumlu

Türk Borçlar Kanunu'nun 67. maddesi hayvan bulunduranın sorumluluğunu düzenliyor ve bu bir kusursuz sorumluluk.

Pratikte ne demek:

Talep edebilecekleriniz: tedavi giderleri, iş göremezlik, kalıcı iz varsa ve koşulları oluşmuşsa manevi tazminat.

• Sorumlu kişi hayvanı fiilen bulunduran kişidir. Mutlaka maliki olması gerekmez; o gün köpeği gezdiren kişi de sorumlu olabilir.
• Sahibin kusurlu olup olmadığına bakılmaz. "Kaçtı", "ilk defa oldu", "normalde uysaldır" savunmaları tek başına sorumluluğu kaldırmaz.
• Bulunduran ancak gereken özeni gösterdiğini ispat ederse sorumluluktan kurtulabilir. Tasma, ağızlık ve uygun barınma koşulları ispatlanamazsa bu güçtür.
• Ceza davasından beraat etmek, tazminat sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. İki ayrı yargılamadır.

Köpek sahipsizse

Sahipsiz bir hayvanın verdiği zararda muhatap, o bölgenin belediyesidir. Belediyelerin sahipsiz hayvanlarla ilgili yasal yükümlülükleri var ve bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi hizmet kusuru olarak değerlendirilebiliyor.

Bu tür talepler idari süreç üzerinden yürüyor ve süreleri kaçırmamak önemli. Bir avukata danışın.

Nereye şikayet edilir

Hayvanın kötü koşullarda tutulduğunu da düşünüyorsanız kötü muamele şikayeti rehberine bakabilirsiniz. Sahiplerin yasal yükümlülükleri ise 5199 sayılı Kanun yazısında yazılı.

• Belediye — sahipsiz hayvan bildirimi ve zarar başvurusu
• İl veya İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü — sahipli hayvanın yükümlülük ihlalleri
• CİMER — yazılı kayıt bırakmak için
• 155 Polis İmdat veya 156 Jandarma — saldırı sürüyorsa veya acil durumda

Kanıt toplayın, sonradan olmuyor

Olay sıcakken yapılacaklar:

• Yaranın fotoğrafını çekin, tedaviden önce ve sonra
• Köpeğin fotoğrafını çekin
• Sahibi varsa kimlik ve iletişim bilgisini alın
• Tanıkların telefonunu alın
• Yer ve saati not edin, varsa yakındaki kamerayı belirleyin
• Hastanede adli rapor istediğinizi söyleyin — bu çok önemli, kendiliğinden düzenlenmeyebilir
• Tüm fatura ve reçeteleri saklayın

Isırılmamak için

Çoğu ısırık uyarısız gelmez. Köpek önce kaçınma sinyalleri verir: başını çevirme, dudak yalama, kuyruğu sıkıştırma, vücudunu kasma. Bunlar görüldüğünde geri çekilmek saldırıyı önler.

Bu sinyalleri okumayı köpek vücut dili rehberinde anlattık.

Temel kurallar: tanımadığınız köpeğe yukarıdan uzanmayın, gözünün içine uzun süre bakmayın, yemek yerken ve uyurken rahatsız etmeyin, yavrularının yanına yaklaşmayın, kaçmayın ve koşmayın.

Son olarak

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tıbbi veya hukuki tavsiye değildir. Isırık sonrası tedavi kararını hekim, tazminat sürecini avukat yürütür. İkisini de ertelemeyin — hem kuduz profilaksisinin hem de hukuki başvuruların süresi var.